NEDEN ÖNEMLİDİR
ELEKTRİK TESİSLERİNDE AKTİF OLMAYAN
BÖLÜMLER İLE SIFIR İLETKENLERİ VE BUNLARA
BAĞLI BÖLÜMLERİN, BİR ELEKTROT YARDIMI
İLE TOPRAKLA İLETKEN BİR ŞEKİLDE
BİRLEŞTİRİLMESİNE TOPRAKLAMA
DENİLMEKTEDİR
Topraklama sisteminin amacı; meydana
gelebilecek bir hata durumunda
oluşacak adım ve dokunma
gerilimlerinin insan hayatını tehlikeye sokacak
mertebede olmasını önlemek veya bu
tehlikeli gerilimleri tamamen ortadan kaldırmaktır.
Elektrik sistemlerinin devamlılığı ve
insan hayatını güvenceye
almak için elektrik
sistemlerinde, gerilim altındaki
kısımlar yalıtılırlar.
Toprağa karşı yalıtımda,
çeşitli sebeplerle, her
zaman bozulma ve delinme
şeklinde hata
meydana gelmesi kaçınılmazdır.
Topraklama,
meydana gelebilecek bu çeşit bir hata durumunda,
insan hayatını güvenceye almak
maksadıyla uygulanacak tedbirlerden biridir.
Topraklama işleminde dikkat edilmesi gereken
iki nokta vardır. Birincisi; topraklanacak
cihaz veya bölüm ile referans toprak arasındaki
direncin olabildiğince küçük olmasını
sağlamak; ikincisi ise cihazların, bina aksamının
ve benzeri elemanların aralarında, işletme
esnasında potansiyel farkı meydana
gelmemesini temin etmektir.
Topraklama sistemlerinde
en güvenli sistem eş potansiyel
sistemdir. Bu sistemde
tüm
topraklamalar, tüm metal
bölümler eş potansiyel
baraları ve potansiyel
dengeleyiciler ile birbirine
irtibatlanır. Tesis içerisinde
herhangi iki
noktada oluşabilecek gerilim farkı önlenmiş
ve tüm noktalarda eş potansiyel sağlanmış
olur. Elektrik akımı farklı potansiyellere sahip
iki nokta arasında oluştuğundan birbirine eş
potansiyel oluşturacak şekilde bağlanmış
metal bölümler arasında elektrik akımı oluşmaz.
Kaçak anında bile tüm noktalarda eşit
potansiyel olacağından veya hiçbir iki nokta
arasında potansiyel farkı oluşmayacağından
herhangi bir tehlike söz konusu olmayacaktır.
Bu sistemde statik elektrik oluşmayacağından,
statik elektrik kaynaklı yangın riski
ortadan kalkmış olacaktır.
TOPRAKLAMA TESİSATI NASIL
GERÇEKLEŞİR?
Yüzeysel topraklayıcılar 0,5 m. ile 1 m.
arasında bir derinliğe yerleştirilmelidir.
Bu mekanik olarak yeterli bir güvenlik
sağlar. Topraklayıcının, donma noktası
sınırı altında kalan bir derinliğe tesis
edilmesi tavsiye edilir. Bu yönetmeliğe
uygun olarak topraklanmış ve inşaatın
bir birimini oluşturan metal iskelet, bu
iskelete doğrudan bağlanan toprak bölümleri
için topraklama iletkeni olarak
kullanılabilir. Sonuç olarak, bütün iskelet
yapısının iletken kesiti yeterli olmalı
ve bütün ek yerleri elektriksel iletkenlik
ve mekanik bağlantı bakımından güvenli
olmalıdır. Büyük metal iskelet yapılar,
topraklama sistemine yeterli
sayıda noktada bağlanmalıdır.
Yıldırımdan korunma için yüksek gerilim
topraklama tesisi kullanılmalıdır.
Bütün aşırı gerilim koruma düzenlerinin,
toprağa boşalma yolunun direnç ve
endüktansı olabildiğince küçük tutulmalıdır.
Bu sebeple topraklama elektrotuna
bağlantı mümkün olduğu kadar
düz, köşe yapmadan ve en kısa yoldan
yapılmalıdır. Yapıların yıldırım etkilerine
karşı koruma önlemleri için ilgili standartlara
ve diğer ilgili mevzuatta belirtilen
hususlara da uyulacaktır. Parlayıcı ve
patlayıcı ortamlarda alınacak ek topraklama
önlemleri için ilgili standartlarda,
tüzük ve genelgelerde belirtilen hususlara
uyulacaktır.
TOPRAKLAMA ÇEŞİTLERİ Koruma Topraklaması
İnsanları tehlikeli dokunma gerilimlerine
karşı korumak için işletme araçlarının aktif
olmayan metal kısımlarının topraklanması,
topraklanacak cihaz veya bölüm ile referans
toprak arasındaki direncin olabildiğince
küçük olması gerekir. Bu suretle doğacak
hata akımları yeteri kadar büyütülerek bir taraftan
koruma elemanlarının çalışması sağlanırken
aynı zamanda dokunma gerilimi
tehlike sınırları altında tutulur. Bu maksatla
yapılan topraklamaya ‘KORUMA TOPRAKLAMASI’
denir.
İşletme Topraklaması
Şebekelerde arızasız normal işletme durumunda
nötr noktasının toprağa karşı gerilimi,
dengeli yük hali için sıfır kabul edilir. Bir
fazda faz-toprak kısa devresi meydana gelmesi
halinde nötr noktası topraklanmamış
ise nötr noktası gerilimi faz-nötr gerilimine,
arızasız fazların gerilimi de toprağa karşı faz
arası gerilime ulaşır. Yalıtım bakımından istenmeyen
bu durumu önlemek için nötr
noktasının topraklanması yoluna gidilir.
Diğer taraftan topraklama ile şebeke için
sabit potansiyelli bir nokta elde edilir. Şebekede
oluşan geçici aşırı gerilimler üzerinde
de topraklamanın etkisi vardır. İşletme esnasında
gerilim altında olabilen noktaların topraklanmasına
‘İŞLETME TOPRAKLAMASI’
denir.
Fonksiyon Topraklaması
Dönüş hattı olarak toprağa kullanan iletişim
tesislerinin çalışabilmesi için yapılan işletme
topraklamasına ‘FONKSİYON TOPRAKLAMASI’
denir. Raylı sistem topraklaması, parafudurların
topraklaması da bu sınıf içinde düşünülmektedir.
Yıldırım topraklaması
Elektrik tesislerinde yıldırıma karşı korunmak
için, parafudurların topraklama uçları ile açık
hava tesislerinde yıldırımın düşmesi ihtimali
olan bütün madeni kısımlar özel bir topraklayıcı
üzerinden topraklanır. Buna yıldırım topraklaması
adı verilir.Yıldırım topraklaması bir nevi koruma topraklamasıdır ve onun için iki topraklama birbirine
bağlanır. Yıldırım topraklamasının amacı, her
elektrik tesislerine bir yıldırım düşmesinin
sebep olduğu aşırı gerilim dalgasının işletme
araçlarına zarar vermeden toprağa iletilmesi
ve binalara düşen yıldırımın, insan hayatına
zarar vermeden ve yangına sebep olmadan
toprağa atılarak zararsız hale getirilmesidir.
Statik Topraklama
Ülkemizde fazla önemsenmeyen statik topraklama
aslında elektronik cihazlar ve insan
hayatı için önemlidir. Bina ve istasyonların
elektrik tesisatındaki arızalar nedeniyle binaya
veya cihazlara kaçan elektriğin insanlara zarar
vermeden toprağa boşalması için zorunlu
olarak kullanılmalıdır. Ayrıca bilgisayar ve vericiler
gibi elektronik cihazların üzerinde biriken
manyetik alanları toprağa boşaltmak için kullanılması
zorunludur. TV verici istasyonlarında
istasyonun bir köşesine topraklama barası yapılır.
Televizyon ve Radyo istasyonlarında ‘Yıldırım
ve Topraklama’ ile ilgili işlemler bir üste
yer alan maket şekil içerisinde kalın çizgilerle
belirtilmektedir. Anten, kulesindeki paratoner
için yapılan topraklama bağımsızdır. Ancak
anten kulesi, binaya ve cihazlara ait topraklama
yapıldıktan sonra, topraklama baraları
birleştirilir. Enerji hattı üzerinden gelebilecek
yıldırımdan korunmak için gerilim sınırlayıcı
kontaktörler bulundurulmalıdır. Anten kulesi
tepesi üzerindeki ikaz ledlerinin bulunması
yıldırımın çekmelerinde etkili bir faktördür. Bu
amaçla led’i besleyen enerji hattı da yıldırımdan
etkilenebilecektir. Bu hat üzerinde de koruyucu
devrelerin bulundurulması koruma
sağlayacaktır. Büyük Dirençli Nötr Topraklama
Enerji sistemlerinde faz toprak kısa devre
akımlarının sıfır veya birkaç amper civarında
olması istenirse, transformatörün nötr noktası
ile toprak arasına büyük direnç bağlanarak faz
toprak arası birkaç amper ile sınırlandırılır.
Üçgen sargıdan beslenen şebekelerde toprak
arıza yerini tespit mümkün olmadığından,
“zig-zag trafo” ile veya “açık-üçgen trafo” ile
yapay nötr noktası tesis edilerek büyük direnç
üzerinden topraklanabilir. Böylece birkaç amperlik
toprak arıza akımı elde edilir ve arıza yerinin
tespiti kolaylaşır. Nötr noktası büyük
dirençle topraklanarak, hem arıza süresince
kesintisiz işletme sağlanır hem de yeteri kadar
akım olduğundan arızanın yerini tespit etmek
kolay olacaktır. Büyük Dirençli Nötr Topraklama
5000 Volt'tan düşük şebekelerde
ekonomik ve pratiktir. Kablo şebekelerinde
hat kapasitesinden dolayı, nötr noktasından
sürekli sıfır bileşen akımlar aktığından, B.D.N.T.
sisteminde alarm seviyesinden büyük bir değere
set edilir.
Ana SayfaElmagazinE-DergiAbonelikReklam Verİletişim
Elmagazin Dergisi ve elmagazin.com internet sitesi Artı 2 Yayıncılık A.Ş. tarafından T.C. yasalarına uygun olarak yayımlanmaktadır. Elmagazin Dergisi ve
elmagazin internet sitesinin isim ve yayın hakkı, Artı 2 Yayıncılık A.Ş.’ye aittir. Dergide ve sitede yayımlanan yazı, fotoğraf, harita, illüstrasyon ve konuların her
hakkı saklıdır. İzinsiz, kaynak gösterilerek dahi alıntı yapılamaz.
